Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Nantlle (pentref)"

Oddi ar Cof y Cwmwd
Jump to navigation Jump to search
Llinell 1: Llinell 1:
  
== Y Brodyr Francis 1876 – 1936 ==
 
 
Dau frawd a gysylltir â Nantlle oedd Griffith William Francis (1876-1936) ac Owen William Francis (1879-1936). Fe’u ganed [[ym/yn]] [[Mron-y-Wern,/Bron-y-Wern]], Cwm Pennant. Mudodd y teulu oddi yno i’r Clogwyn Brwnt, Drws-y-coed, yna i’r Gelliffrydiau ac wedyn i bentref Nantlle.
 
 
Roeddent yn gantorion o fri a buont yn canu ar hyd a lled y wlad a thu hwnt yn y 1920au a’r 1930au. Byddai’r capeli a’r neuaddau dan eu sang.  Canu penillion oedd eu harbenigrwydd a chymerasant ran yn y cyngerdd Cymraeg cyntaf i’w ddarlledu ar y radio – a hynny o Ddulyn ym Mawrth 1927.  Griffith Francis oedd wedi cyfansoddi nifer o’r cerddi a genid ganddynt ond roeddent hefyd yn canu gwaith T. Gwynn Jones, Eifion Wyn, Crwys, R. Williams Parry ac eraill. Yn ôl Dr Aled Lloyd Davies mae lle i gredu mai hwy oedd yr enghraifft gynharaf o ganu penillion deulais yng Nghymru. Owen Francis oedd cyfansoddwr rhai o’r alawon a’r emyn donau a ganent (galwodd rai ohonynt yn Nantlle, Glyn a Meira (dau o’i blant).  Eu cyfeilydd ffyddlon oedd Robert Owen, Drws-y-coed.
 
 
Cyhoeddwyd ''Telyn Eryri'', cyfrol o gerddi Griffith Francis, gan Hughes a’i Fab yn 1932 gyda Rhagair gan E. Morgan Humphreys.
 
 
Dyma un o’r cerddi poblogaidd a genid ganddynt, o waith Griffith W. Francis. Gelliffrydiau, Nantlle, yw’r Gelli y cyfeirir ati a Wil y Ffridd, yr heliwr yw William Hughes, Y Ffridd, Nantlle:
 
 
 
CYN GOLLWNG CŴN Y GELLI
 
 
 
Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,
 
  A'r eira’n toi Eryri:
 
Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos
 
  I aros i’r haul godi;
 
Âi’r llwynog castiog dan ei bwn
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
 
 
Fe ddygodd lawer oenyn gwan,
 
  O’r Geulan wedi nosi,
 
Ac ieir Caeronwy lusgodd draw
 
  I’w genaw dros glogwyni,
 
I fewn i’w ffau, heb ofni ffyn,
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
 
 
Lladratodd wyddau Blaen-y-Garth
 
  O’r buarth cyn eleni,
 
Ac o’r Ysgubor lawer haid
 
  O hwyaid wedi ’u pesgi;
 
Fe lanwai groen ei fol yn grwn
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
 
 
Ond ar ryw fore oerllyd iawn,
 
  Tros dalar mawn y meini,
 
Fe lamai’r cadno coch i lawr
 
  O’r Mynydd Mawr yn heini:
 
A chroesi’r Bala rhwng Dau Lyn
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
 
 
Ar ddôl y ffrynt ‘roedd Wil y Ffridd,
 
  A’r gwas, ym mhridd oer gwysi,
 
A gweiddi, — “Llwynog ! Byth o’r fan !
 
  Hwi ! dal o, Ffan, myn diawch-i,”—
 
Ac archai’r gwas i gyrchu gwn,
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
 
 
Cadd cadno frecwast i bils plwm,
 
  A chroesaw Cwm ddaeargi,
 
Ac yn lle blingo oen bach tlws—
 
  Ei groen ar ddrws y beudy ;
 
A chwarddai Wil wrth gadw’r gẁn,
 
  Cyn gollwng cŵn y Gelli.
 
                          GWF
 

Diwygiad 15:46, 16 Mawrth 2018